Հին անառիկ քաղաքը, որից սկսվեց Եվրոպայի քրիստոնեական պատմությունը. Ծովային դարպաս և մշակույթների խաչմերուկ` Կոստանդնուպոլիս

Ոմանց համար Թուրքիայի մայրաքաղաք Ստամբուլ, իսկ ինձ համար Կոստանդնուպոլիս՝ հին անառիկ քաղաք, որից սկսվեց Եվրոպայի քրիստոնեական պատմությունը, որն էլ դարձավ ծովային դարպաս և մայրցամաքների մշակութային խաչմերուկ:

Ստամբուլ, պատմականորեն հայտնի է որպես Կոստանդնուպոլիս կամ  նաև «Երկրորդ Հռոմ», հայերենում կիրառվում է նաև Պոլիս տարբերակը` Թուրքիայի ամենամեծ քաղաքը, և երկրի տնտեսական, մշակութային, գործարար ու պատմական կենտրոնը։ Ստամբուլը միջմայրցամաքային քաղաք է Եվրասիայում, որը կառուցված է Բոսֆորի նեղուցի երկու ափերին։ Վերջինս իրարից բաժանում է Եվրոպան և Ասիան։ Քաղաքը գտնվում է Սև և Մարմարա ծովերի միջև։ Ստամբուլի գործարար և պատմական շրջանները գտնվում են եվրոպական հատվածում, իսկ բնակչության մեկ երրորդը բնակվում է ասիական հատվածում։

Ինչևէ մենք այսօր կպատմենք հետաքրքիր փաստեր երբեմնի Կոստանդնուպոլիսի մասին և կներկայացնենք այսօր քաղաքում առկա զարմանահրաշ կառույցներից մի քանիսի մասին:

  • Իր գոյության հենց սկզբին Կոստանդնուպոլիսը (Բյուզանդիան) գաղութ էր պատմական Թրակիայում: Այն հիմնադրվել է հույների կողմից:
  • Քաղաքն ուներ ամենաամուր պատերը Հունաստանում, ինչի շնորհիվ էլ դիմակայել է բազում պաշարումների և մնացել անառիկ:
  • Չնայած բյուզանդացիների և մակեդոնացիների միջև հավերժական առճակատմանը՝ Ալեքսանդր Մակեդոնացին չսպառնաց Բյուզանդիայի անկախությանը, և նրա արշավանքների ընթացքում քաղաքը մնաց անկախ: Միևնույն ժամանակ, Բյուզանդիան նույնիսկ նավեր էր մատակարարում Մակեդոնացու բանակին: Կայսրության փլուզումից հետո Բյուզանդիան որպես միջնորդ հանդես եկավ պատերազմող հելլենիստական ​​պետությունների միջև:
  • Հռոմեական կայսրությունում քաղաքը հայտնի էր իր գիտնականներով և ճարտարապետներով, որոնք պահանջարկ ունեին Միջին Արևելքի և Սև ծովի մյուս քաղաքներում:
  • Բյուզանդիային ոչնչացում բերեցին ոչ թե բարբարոսական արշավանքների կամ այլ պետությունների հետ պատերազմները, այլ իրենց տիրակալները: Սեպիրիոս կայսրը, որին քաղաքը չէր աջակցում, 196թ․-ին հրամայեց ոչնչացնել ամենակարևոր շենքերը և քանդել դարավոր քաղաքի պատերը:
  • IV դարի Սուրբ Իրինա եկեղեցին մեկն է ամենահին քրիստոնեական կառույցներից և քաղաքի գլխավոր տաճարից մինչև աշխարհահռչակ «Այա Սոֆիա» տաճարը: Այն կոչվում է, սակայն, ոչ թե Սուրբ Իրինայի պատվին, այլ ի պատիվ «Սուրբ աշխարհի»:

  • IV դարում Կոստանդնուպոլիսը փաստորեն վերակառուցվեց և վերածվեց Հռոմեական կայսրության մայրաքաղաքի: Միջնադարյան Կոստանդնուպոլիսը դարձավ հակադրությունների քաղաք. Մի պարզ թափառաշրջիկից կամ զինվորից կարելի էր բարձրանալ կայսր: Ազգությունն ու ծագումը շատ կարևոր չէին:
  • Եթե հռոմեացիների կողմից սիրված տեղը Կոլիզեյն էր, որտեղ տեղի էին ունենում գլադիատորների կռիվները, ապա Կոստանդնուպոլսում այդպիսի տեղ էր հիպոդրոմը, որտեղ տեղի էին ունենում կառքերի մրցաշարներ: Հիպոդրոմը օգտագործվում էր բոլոր գլխավոր տոնակատարությունների և արձակուրդների համար:
  • Կոստանդնուպոլսում ամրոցի պարիսպների երկարությունը մոտ 16 կմ էր, մոտ 400 աշտարակ: Որոշ պատեր հասնում էին 15 մետր բարձրության և 20 մետր խորության:

  • Կոստանդնուպոլսի առաջին վանքերից մեկը, որը հիմք դրեց վանական շարժմանը՝ կառուցվել է 5-րդ դարում, Մարմարա ծովի ափին:
  • VI դարում սլավոնների կողմից հարձակումներից պաշտպանվելու համար կառուցվել էր հատուկ Անաստասիայի պատը`մոտ 50 կմ երկարությամբ:
  • Կոստանդնուպոլսում բնակվում էին հույներ, սլավոներ, հայեր, թուրքեր, հռոմեացիներ, գերմանացիներ (գոթեր, հետագայում սկանդինավյան վիկինգներ), արաբներ, պարսիկներ, հրեաներ, սիրիացիներ, եգիպտացիներ: Երուսաղեմ գնացող բազմաթիվ ուխտավորների շնորհիվ քաղաքում շատ հյուրանոցներ կային:
  • Խաչակիրների կողմից Կոստանդնուպոլսի (1204) գրավումից հետո ֆրանսերենը դարձավ քաղաքային էլիտայի լեզուն:
  • Սուրբ Սոֆիան Կոստանդնուպոլսի սիրտն է, քրիստոնեական աշխարհի ամենամեծ եկեղեցին: VI դարում նոր հոյակապ տաճարի կառուցումը իրականացվել է Հուստինիանոս Առաջինի կողմից Օսմանյան տիրապետության օրոք դրան գումարվել են չորս մինարեթներ, իսկ տաճարն ինքնին վերածվել է մզկիթի, այժմ թանգարան: (ավելին այստեղ)
  • Գրավումներից հետո թուրքերը չեն անվանափոխել Կոստանդնուպոլիսը: Ստամբուլ բառի ծագման մի քանի վարկած կա (բնօրինակում`Իստամբուլ):
  • Ստամբուլի ամենահայտնի հրապարակը `Թաքսիմը, գտնվում է ամենամեծ ոչ մահմեդական գերեզմանատան տեղում (հայկական համայնք), որը հիմնադրվել է XVI դարում:
  • Ցիստեռնա Բազիլիկան Կոստանդնուպոլսի ամենամեծ և ամենալավ պահպանված ստորգետնյա ջրամբարն է։ Բավականին նման է պալատական կառույցի։ Գտնվում է Ստամբուլի պատմական կենտրոնում Սուլթանահմեդ թաղամասում՝ «Այա Սոֆիայի» դիմաց։

իա

  • Գալաթայի աշտարակը գտնվում է Ստամբուլի եվրոպական հատվածում՝ Գալաթա թաղամասում՝ բարձր թմբի վրա։ Այն տեսանելի է քաղաքի կենտրոնական բոլոր հատվածներից։ Աշտարակի բարձրությունը 61 մետր է, շրջագիծը 9 մետր, իսկ ծովից բարձրությունը՝ 140 մետր։ Այն Ստամբուլի այցեքարտերից մեկն է։

  • Վաղեսի ջրացույցը, որը կառուցվել է 368-375 թվականներին կայսր Վաղեսի օրոք և Կոստանդնուպոլսի ջրամատակարարման համակարգի մի մասն է կազմել։ Միացնում է քաղաքային երկու բլուրներ։ Նախնական չափերն էին՝ երկարությունը՝ 1000 մետր, բարձրությունը՝ 26մետր։ Այժմ պահպանվել է 971 մ երկարությունից, որն ունի 20 մ բարձրություն (հողի բարձրացման հաշվին)։ Կառուցման ժամանակ օգտագործվել են Քաղկեդոնի պարիսպների քարերը։ Ջրանցույցի վրա տեղադրված խողովակներով, ընդհուպ 19-րդ դարի կեսը քաղաքին ջուր էր մատակարարվում։ Այժմ ջրանցույցը համարվում է քաղաքի գեղատեսիլ վայրերից մեկը, նրա տակով անցնում է կենտրոնական Աթաթուրքի բուլվարը։

  • Կապույտ մզկիթը կամ Սուլթանահմեդ մզկիթը չափսերով ամենամեծ և ամենագեղեցիկը համարվող մզկիթն է Ստամբուլում։ Ունի 4 մինարե: Գտնվում է Ստամբուլի Սուլթանահմեդ թաղամասում՝ հանրահայտ Սուրբ Սոֆիայի տաճարի հակառակ կողմում։ Կառուցվել է 1609- 1616 թթ. Ահմեդ I-ի պատվերով։ Մզկիթի ճարտարապետը ազգությամբ հայ Միմար Սինանն էր։ Մզկիթը գտնվում է Մարմարա ծովի ափին։

 

 

Մտապատեց Ռեբեկա Հովհաննիսյանը

You may also like...

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *